Truyện ngắn 33

 <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js?client=ca-pub-7143897352168730"

     crossorigin="anonymous"></script>

SAU KHÓA HỌC TỪ XA

Truyện ngắn của Quỳnh Anh

1. Năm học dở dang lớp Dự bị

Tôi trở thành giáo viên trường trung học cơ sở Tân An, thị xã La Gi, trong điều kiện khá oái oăm...

Hôm đó đúng là sinh nhật thứ 18 của tôi, ngày 18/03/1975, tôi còn nhớ rất rõ: đang học lớp Dự bị A1 của đại học khoa học Huế, thì cả miền Nam xảy ra cuộc binh biến năm 1975. Ba mẹ tôi và các em vẫn ở trong quê, thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận, chắc chỉ mới biết diễn tiến cuộc chiến theo Đài phát thanh, trong khi tôi ở trọ tại Đốc Sơ, phía Bắc thành phố Huế, đã nghe văng vẳng tiếng départ của đại bác từ Mỹ Chánh theo tiếng gió vọng về. Buổi sáng đó, tôi còn chăm chú nghe thầy Hỷ giải mấy bài tập Giải tích II ở giảng đường C, thì buổi chiều tôi đã phải nháo nhác cuốn gói đồ đạc, theo thác người chạy loạn, leo lên chiếc xe GMC mui trần đã gần kín người, ngồi tạm trên mớ bàn ghế, giường tủ của gia đình ông trung tá quân tiếp vụ mà tôi may mắn hưởng một suất đi ké, nhờ lâu nay dạy kèm Toán cho con trai của ổng. Chiếc GMC chạy bon bon trên đường IA, vượt qua các đèo Đá Bạc, Phước Tượng, Phú Gia khá êm ả, đến đèo Hải Vân thì bị tắc đường vì người di tản quá nhiều nên đường quốc lộ chật cứng. Chúng tôi vào đến Đà nẵng lúc gần tối, tôi được xem như người nhà của gia đình học sinh dạy kèm, được dằn bụng buổi tối bằng ổ bánh mì trợ cấp của Hội Chữ Thập Đỏ, hôm sau lại một mình lưu lạc từ Ngã ba Huế đến bến tàu Sông Hàn; ở đó, tình cờ tôi gặp anh Đức, anh họ con bác Phú anh ruột ba tôi, là thiếu úy Hải quân, anh định gởi tôi theo ca nô hải quân ra tận bán đảo Sơn Chà, chờ tàu thủy đưa dân tỵ nạn vào Saigon. Từ kinh nghiệm những lần chở dân chạy loạn, anh khuyên tôi cải trang làm nam giới, phòng tránh những bất trắc của thân gái dặm trường, dự kiến mất đến mấy ngày trời từ Đà Nẵng vào Saigon. Tướng tá bề ngoài tôi chắc cũng khá bặm trợn, nên sau mươi phút cải trang, anh Đức đã gật đầu yên tâm, chỉ rõ đường từ cảng Saigon về nhà bác Phú ở cư xá Thanh Đa, sau khi vét sạch tiền trong túi đưa cho tôi, tháo luôn cả chiếc đồng hồ cá mập đeo vào cổ tay tôi: thời buổi loạn lạc, sinh mạng mới quý, của cải đáng gì! Anh gởi gắm tôi cho chú thím Năm Tân, là gia đình người quen cùng đi chuyến ca nô ra Sơn Chà, có cô con gái tên Hồng, cũng cải trang thành con trai như tôi theo sách của anh Đức… Tính tôi xông xáo nên giúp được chú thím Năm Tân khá nhiều chuyện như chuẩn bị nước ngọt, nắm cơm vắt… được nhận là người nhà, cùng ăn cơm ngày hai bữa đến khi tàu cặp bến cảng Saigon. Lên bờ, khi hết cứng chân cứng tay sau mấy ngày rập rình trên biển, tôi cảm ơn chú thím Năm Tân, chia tay Hồng và tìm đến nhà bác Phú, mấy ngày sau gặp được ba mẹ và các em cũng sơ tán từ La Gi vào theo dòng người chạy loạn, thật vui mừng vì cả nhà còn nguyên vẹn…

Chuyến đi từ Huế vào Saigon đã mất nhiều ngày vì thời gian lênh đênh trên tàu thủy khá dài, nhưng chuyến trở ra còn lâu hơn nhiều, chiếc xe IFA mang tiếng là tốc hành nhồi nhét hơn sáu chục người trên 45 ghế ngồi, phải mất hơn một tuần mới ra đến giữa miền Trung vì cứ pan liên tục; đến Đà Nẵng thì lái xe gãi đầu gãi tai, xin trả cho khách ra Huế một trăm ngàn (tức một phần ba giá vé), để bán khách lại cho xe khác, vì tự lượng sức xe không leo nổi cái dốc Hải Vân ngoằn ngoèo, suốt mấy chục cây số đường đèo lại không có trạm sửa xe. Mọi người càu nhàu rồi cũng phải chấp nhận, may sao đến trưa, kiếm được chiếc xe khách từ Huế vào từ sáng sớm, đang đón khách ra. Kịp ra đến Huế trong ngày, tôi xuống xe ngay cầu Tràng Tiền, chạy ào vào khu Morin hỏi thăm, gặp thầy Khải ở Giáo vụ mới biết khóa Dự bị của tôi vừa mới thi lên lớp xong, đúng hai buổi của ngày hôm trước, chương trình cả năm của lớp Toán chỉ thu gọn trong hai môn Giải tích I và Vật Lý. Tôi đọc hai bản sao lưu đề thi ở Phòng mà tiếc hùi hụi: đề Vật Lý quá dễ, còn Giải Tích I là môn ruột của tôi, mới đọc đề tính tích phân, trong đầu tôi đã nảy ra mấy cách giải liền. Thôi thì còn nước còn tát, hôm sau tôi đến Trường, xin tham gia sinh hoạt với lớp, quyết dự đầy đủ các buổi học chính trị, hăng hái tham gia các đợt lao động do Đoàn Trường tổ chức, được xét kết nạp vào Hội Liên Hiệp Thanh Niên Giải Phóng thành phố Huế (dù ngày 26/03 lịch sử tôi đang lang thang ở tận Saigon), với hy vọng khi xét lên lớp sẽ được chiếu cố phần nào… Thời đó vẫn mang tư tưởng ấu trĩ, ngây thơ như thế, tôi không nghĩ rằng sinh hoạt phong trào và học tập chuyên môn là hai mảng hoàn toàn độc lập.

Quả nhiên, danh sách sinh viên lên năm thứ hai (năm Dự bị trước đây được tính là năm thứ nhất) không có tên tôi. Nhà trường, đúng ra là Viện Đại học, cho phép các sinh viên được lên lớp chuyển sang học lớp cùng ngành tương đương, là năm thứ hai của ngành sư phạm 4 năm, còn số sinh viên không được lên lớp (do thi không đạt, hoặc không dự thi như tôi) được đăng ký học khóa sư phạm cấp tốc 2 năm, khi tốt nghiệp ra trường sẽ là giáo viên dạy cấp 2, để bổ sung cho miền Trung đang tương đối khan hiếm. Tôi suy nghĩ kỹ, không muốn ba mẹ phải đổ công sức, tiền của để nuôi tôi thêm năm nữa, trong khi cuộc sống ngày càng khó khăn, các em còn đang tuổi ăn học, nên chấp nhận học khóa sư phạm 2 năm này, dù biết chắc học lực của mình không giới hạn ở đó. Kể như lấy ngắn nuôi dài, trong tương lai khi có điều kiện sẽ tìm cách nâng cao kiến thức… Sau hai năm học không cần gắng sức, môn học nào cũng đạt điểm cao, tôi nhận bằng tốt nghiệp loại Giỏi khá thờ ơ, chọn nhiệm sở là nơi xa nhất: Sở Giáo dục Bình Thuận, là quê của tôi, và được phân công về trường phổ thông cấp 2 Tân An, thị xã La Gi. Từ nhà cha mẹ đến trường dạy học chỉ non hai cây số đường đất, đạp xe chỉ mất mười phút. Thế là đã có điều kiện giúp ba mẹ nuôi các em ăn học rồi…

Thời gian thắm thoắt như thoi đưa, sau hơn chục năm, tôi trở thành Tổ trưởng tổ Toán-Tin, là giáo viên nòng cốt dạy các lớp chuyên Toán của Trường, hàng năm tôi chuyên được phân công dẫn học sinh đi thi giỏi Toán cấp Tỉnh. Nhưng bên cạnh công việc hàng ngày, kỷ niệm mấy tháng học dự bị vẫn thỉnh thoảng quay về, thổi bùng trong ký ức tưởng như nguội lạnh của tôi niềm đam mê học hỏi. Nhất là những khi căng đầu óc ra giải các bài toán dựng hình, quỹ tích phức tạp, lòng tôi lại náo nức muốn tìm cơ hội mài dũa tư duy của mình. Vì thế, tôi vượt quá tuổi băm khi nào không hay, mà chưa có được một mảnh tình rách vắt lên vai áo…

Thông báo của Sở Giáo dục về định hướng quy hoạch cán bộ đến thật đúng lúc, quy định giáo viên cấp cơ sở phải có trình độ đại học, trong Thông báo có nêu danh sách các Trung tâm đào tạo từ xa của các trường đại học trong cả nước như Hà Nội, Vinh, Huế… để học viên chọn lựa đăng ký học: giáo viên trẻ phải chịu 50% kinh phí trong ba năm đi học, riêng từ cấp tổ trưởng như tôi trở lên được Sở tài trợ hoàn toàn. Tôi đã sẳn sàng tư tưởng chịu toàn bộ kinh phí để được đi học, thì đây quả là thời cơ quá tốt để thỏa mãn ước mơ của mình. Thời gian tập trung học (theo quy định là để giáo viên giải đáp thắc mắc cho học viên) là từ hai đến ba tuần trong dịp hè, kể như tôi khỏi nghỉ hè luôn, mà dịp hè thường tôi cũng không rảnh vì vướng các lớp bồi dưỡng, dạy thêm do Trường và tư nhân tổ chức mà. Thế là mất một nguồn thu nhập đáng kể, nhưng bù lại, tôi được đi học, miễn kinh phí đào tạo, vẫn lợi chán. Tôi nhẩm tính thế và hăng hái làm đơn đi học, dĩ nhiên tôi chọn Đại học Huế, nơi đã một thời gắn bó…

2. Năm thứ nhất A1, quay lại làm học sinh…

Buổi đầu tiên tập trung, cán bộ giáo vụ Hùng, một thanh niên còn khá trẻ, chỉ bằng tuổi em út của tôi, đề nghị Lớp bầu ban cán sự để quản lý các sinh hoạt, học tập. Một học viên là giáo viên dạy cùng trường đề cử tôi làm lớp phó học tập, được ủng hộ nhiệt liệt vì đa số các học viên đều nghe nói về thành tích dạy chuyên Toán của tôi, ý kiến cả lớp đều nhất trí tán thành. Cuối cùng, Ban cán sự lớp đã thành hình, ngoài tôi ra, còn có anh lớp trưởng xấp xỉ tuổi tôi, anh Đồng là bộ đội chuyển ngành, và một lớp phó đời sống kiêm thủ quỹ, cô Duyên còn trẻ măng, ăn mặc rất mode, khá xinh đẹp, nghe nói là vợ của một đại gia khá lớn tuổi. Trong buổi họp nội bộ của Ban cán sự và vài thành viên lớn tuổi, lớp trưởng xác định nhiệm vụ chủ yếu của Ban cán sự là tìm mọi cách để mọi học viên thi các môn đạt yêu cầu, mà kết quả điểm số của giáo viên, đa số là nam giới, là quyết định…, anh vừa nói vừa mỉm cười nhìn Duyên đầy ẩn ý, Duyên cũng mỉm cười đáp lại. Tôi hiểu ý nghĩa ngầm của hai cái mỉm cười đó, chỉ băn khoăn tự hỏi, không lẽ mình đã già, đã lạc hậu với những quan hệ phức tạp của thời đại hiện nay?

Các buổi tiếp theo, giáo viên lần lượt lên lớp, cứ một môn vài buổi, mỗi buổi bốn tiết, có giải lao khoảng nửa tiếng giữa buổi. Thứ tự các môn học không theo một trình tự nào, từ môn chung lại tiếp theo môn cơ bản hoặc ngược lại. Sau tôi hỏi ra mới biết, các thầy cô dạy như chạy show từ tỉnh này sang tỉnh khác, nên lịch học được sắp sẳn từ trước, chỉ cần có một hai buổi để di chuyển từ điểm học này sang điểm học khác cho kín lịch; các lớp học phải bị động theo lịch của giáo viên, có khi nghỉ học mấy ngày liền, rồi học liên tục sáng chiều và cả tối, những lúc đó các hàng quán cơm gần điểm học tha hồ được mùa khách. Nhà tôi xa điểm học chỉ hơn chục cây số, nên đi lại không mất thời gian lắm; trong lớp có người ở cách hàng trăm cây số, đi xe máy gần ba tiếng đồng hồ mới đến nơi học, nên phải xuất phát ở nhà từ bốn giờ rưỡi sáng mới kịp điểm danh vào buổi học lúc bảy rưỡi. Rút kinh nghiệm, nhiều anh chị (về sau có cả tôi) đã thuê phòng trọ ở lại gần điểm học, có người thuê cả nhà dân, chỉ cần có chỗ đặt lưng buổi trưa, buổi tối, gần đến giờ học chỉ ăn quấy quá gì đó để lên lớp. Nếu so với học sinh nông thôn trước đây, mỗi ngày đi bộ dăm cây số đến trường, cơm áo có cha mẹ lo, thì tôi thấy học viên từ xa vất vả hơn nhiều. Nhưng suy đi, tính lại, nếu học đại học từ xa mỗi năm một tháng thế này trong ba năm, vẫn tiết kiệm chi phí hơn bốn năm tập trung dài hạn ở Huế, lên lớp ngày một hai buổi sáng hoặc chiều, xa hẳn gia đình, chưa kể việc thi tuyển vào không đơn giản như ghi danh học từ xa.

Môn học chuyên ngành đầu tiên mà tôi làm quen, ngoài những môn truyền thống như Tập hợp – Quan hệ - Ánh xạ… là môn Lý luận dạy học Toán, nghe có vẻ lý thuyết nhưng các ví dụ minh họa lại rõ ràng, cụ thể, qua đó tôi hiểu được yêu cầu giáo viên phải hơn học trò một cái đầu, để khi dạy giải toán cho thấu đáo, ngoài các phương pháp truyền thống mà học trò đề xuất, giáo viên phải nắm những phương pháp khác để làm sáng tỏ lý thuyết đã học. Điều này quá hợp ý tôi, ngay khi dạy các em chuyên Toán, tôi đã chú trọng việc tìm nhiều phương pháp giải, nhưng chưa khái quát thành lập luận được. Giáo viên giảng hóa ra chính là anh Trung, trước kia cùng lớp Dự bị A với tôi, tôi nhận ra nhờ dáng người cao lều nghều mà bạn bè hồi đó hay trêu như cây sào chọc c.; sau 1975, anh cũng chuyển từ khoa học sang sư phạm nhưng học hệ 4 năm chứ không phải hệ 2 năm như tôi; đã bao nhiêu năm, anh không nhận ra lớp phó Quỳnh là cô bạn cùng lớp ngày nào…  Cũng anh Trung dạy tiếp môn Phương trình vi phân, môn này minh họa cho môn học trước: các bài tập theo từng loại đã được giải cụ thể theo nhiều phương

pháp khác nhau, bài giải được in trên giấy A4, tôi tròn mắt chiêm ngưỡng vì kiểu chữ in công thức toán ở đây đẹp

hơn MSWord thường dùng rất nhiều.

Trong giờ giải lao, tôi mạnh dạn tranh luôn vai trò của lớp phó Duyên, mời anh đi uống cà phê ở căn tin điểm thi, hỏi luôn về phần mềm soạn thảo, nhưng vẫn giấu biến thân phận bạn học cũ ngày nào… Anh cho biết, năm học tới, lớp tôi thành A2, sẽ có môn học Maple & AMS-T_EX để tính toán và soạn thảo tiện lợi hơn cho ngành Toán, nhưng không biết Trưởng ngành Toán là thầy Định sẽ phân công ai đi dạy ở Bình Thuận? Lớp trưởng Đồng ngồi gần đó hóng chuyện, cũng xen vào: Thầy cho em số thầy Định, em sẽ xin thầy Định cho thầy dạy tụi em tiếp… Tôi im lặng, không nói gì, nhưng trong lòng thích thú vì có người nói thay ý mình.

Chúng tôi bước vào kỳ thi cuối năm, một tuần sau buổi gặp mặt chia tay với thầy Trung, mỗi môn thi một buổi. Điều bất ngờ xảy ra khi mở đề thi môn Phương trình vi phân, môn khá hóc búa mà hầu hết học viên đều sợ: đề thi được cán bộ giáo vụ Hùng chọn trước trong Ngân hàng đề, đều nằm toàn bộ trong tài liệu mà thầy Trung đã trao ở lớp để tôi photocopy và phát cho từng học viên. Anh Đồng sau đó gọi điện cho thầy Trung, báo thầy Định đã chấp thuận yêu cầu năm tới phân công thầy Trung dạy lớp tôi, và cho biết lớp thi môn PTVP đạt kết quả rất tốt, thậm chí đã mang tài liệu thầy cho sử dụng trái phép trong phòng thi. Câu trả lời của Thầy làm mọi người suy nghĩ mãi: tài liệu như súng đạn, đâu có tội, lỗi lầm là của người sử dụng đó thôi. Sau đó, họp Ban Cán sự lớp, anh Đồng tuyên bố: Hôm chia tay, lớp mình chỉ phong bì cho thầy Trung ngang bằng các thầy cô khác, đúng ra phải gấp đôi, gấp ba mới phải. Thôi, để năm tới… Nhỏ Duyên cười lí lắc: Không biết thầy có gia đình chưa, hay để chị Quỳnh bù vào… Tôi xua tay gạt phắt, nói tào lao, nhưng trong lòng lại thấy rộn ràng khó tả…

3. Năm thứ hai A2, những vấn đề trăn trở…

Cán bộ giáo vụ Hùng liên lạc khá sớm với anh Đồng, báo một việc quan trọng: chuẩn bị một số máy tính xách tay (laptop) đủ cho 2-3 học viên/máy để học và thực hành tại chỗ, vì điểm học ở Phan Thiết không có phòng máy thực hành. Thật ra, một số học viên đã có sẳn laptop, hoặc có thể mượn đâu đó trong thời gian học, đã sẳn sàng khi biết sẽ tái ngộ với thầy Trung. Cái lo là không biết máy tính phải hiện đại đến đâu, vì có nhiều máy tính đã tương đối cũ. Ngay buổi học đầu tiên với môn Phương pháp Giảng dạy Toán học, chúng tôi vẫn phải học sau hai môn cơ sở là Giải Tích Hàm và Môđun Đại số rồi nghỉ hai ngày liền, thầy Trung cho biết trước: các phần mềm Maple và AMS-T_EX ngày càng được nâng cao, ở đây chỉ giới thiệu phần cơ sở, máy I2 có cấu hình tối thiểu, với 2Gb bộ nhớ RAM và 50 Gb trống trên đĩa cứng là cài và dùng được. Môn Hình học sơ cấp sau đó đã minh họa cho Phương pháp Giảng dạy Toán học (thầy Trung đã mua sẳn hộp phấn màu để vẽ hình cho rõ), các bài toán dựng hình khá phức tạp được nêu rõ các bước Giả Thiết, Chứng Minh, Cách Dựng, Biện luận, để trở thành đơn giản. Thầy giới thiệu luôn cách đi ngược trong bài toán chứng minh, từ kết quả cần chứng minh, cứ lần ngược đến giả thiết ban đầu, các bước chỉ cần trả lời câu hỏi: từ đâu suy ra? để tìm đường chứng minh… Biết bao bài học kinh nghiệm có thể tích lũy để dạy học sinh sau này. Riêng các bài toán quỹ tích được Thầy giảng giải bằng thực tế: giả sử anh chị ở đâu đó, muốn tìm tôi để đưa thư, phải biết tỉnh tôi đang ở (Bình Thuận - ví như mặt phẳng), nơi ăn ở (khách sạn Cà Ty - ví như điểm cố định), để xác định lộ trình tìm (ví như quỹ tích), và thời điểm có thể gặp (giờ ăn, giờ ngủ, giờ đi dạy - ví như giới hạn của quỹ tích). Con bé Duyên ngồi bên cạnh, khều tôi nói nhỏ: Thầy bật đèn xanh rồi đó, chị thử hỏi nếu muốn hẹn gặp Thầy để tâm sự thì làm thế nào? Tôi suỵt nhỏ, thầm nhủ: con bé như ma xó, nói đúng ý nghĩ tôi có trong đầu mà không dám nói ra.

Chợp mắt buổi trưa xong, nhớ lại câu nói của Duyên trên lớp, tự nhiên tôi thấy ngại, trùm chăn nằm khoèo ở nhà trọ, không muốn đến đường Thủ Khoa Huân tham gia buổi cà phê mà Ban cán sự mời Thầy nhân buổi được nghỉ ở quán Mộc, để thưởng thức cái view khá đẹp, mãi đến khi anh Đồng gọi điện nhắc, nghe có cả tiếng Thầy, tôi mới vội thay quần áo chạy tới. Tôi đến nơi đúng lúc Thầy đang kể chuyện gia đình, có nhắc đến vợ Thầy với câu nói mà tôi nhớ mãi: đằng sau thành công của người đàn ông có bóng dáng của người đàn bà… Nội dung nói chuyện trở thành nửa đực nửa cái, tôi nghe trước quên sau, chỉ biết chi tiết mà Duyên kể lại hôm sau: vợ Thầy trước đó đã từng là học sinh của Thầy… Buổi cà phê kết thúc với đề nghị của Thầy: đi thăm chỗ ở, phòng trọ của vài học viên trong lớp. Sau vài phút ngần ngừ, anh Đồng chấp thuận và đề nghị Thầy đi xe với tôi, vì anh học viên chở Thầy đi chính là chủ quán Mộc, phải trông quán vì khách đến đã khá đông. Tôi lẳng lặng ngồi sau Thầy, không dám ôm eo dù Duyên cứ thúc giục. Tôi nghĩ, phải xem Thầy là của trưng bày, chỉ nên nhìn ngắm, đừng động vào. Anh Đồng đi trước, đến thẳng đến căn phòng trên gác ngôi nhà đường Phạm Ngọc Thạch, nơi tôi và bốn bạn nữ khác cùng trọ. Cũng may, chúng tôi đã gấp dọn chăn màn, quần áo cẩn thận, thầy Trung chỉ đảo mắt nhìn qua, không nói gì, chỉ giục mọi người đi tiếp…

Ở lớp, đến khi giới thiệu (thầy chỉ dùng từ giới thiệu, chứ không dùng từ dạy, vì cho rằng không phải là sản phẩm của mình) phần mềm AMS-T_EX, thầy có nói qua ứng dụng để chọn ngẫu nhiên đề thi Toán, là đề tài thầy đang nghiên cứu, tôi thích quá, hỏi phăng tới và thầy cho tôi chép cả quy trình thực hiện, không ngần ngại. Tôi thử lại thấy rất hiệu quả, dự định sẽ áp dụng khi chọn đề cho các lớp chuyên Toán của tôi ở La Gi. Khi tôi hỏi: Nếu đăng ký đề tài nghiên cứu ở Tỉnh, mang tên tác giả chung với Thầy, được không? Thầy ngần ngừ: Cứ mang tên Quỳnh, nói vài lời cảm ơn, có nhắc đến tôi là được. Các học viên khác trong lớp thì khoái chí với các phiên bản từ sơ khai đến mới nhất của phần mềm Maple, dặn nhau đừng cho học sinh biết, kẻo chúng biết thì xài luôn, không thèm học môn Toán nữa.

Bất ngờ lại đến hôm chia tay thầy Trung, vừa kết thúc xong môn phụ Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, chúng tôi chuẩn bị buổi chiều sẽ học tiếp môn Lý thuyết trường – Lý thuyết Galois với chính thầy Định, Trưởng ngành Toán. Sau khi anh Đồng thay mặt Lớp nói lời cảm ơn và tặng cuốn sổ tay, và nháy mắt ra hiệu cho Duyên lên tặng hoa chúc mừng, thầy Trung nói vài câu cảm ơn và tuyên bố: tấm lòng của các anh chị, tôi rất trân trọng và rất mong các anh chị truyền đạt lại cho các em hậu sinh những kiến thức thâu nhận được. Riêng cuốn sổ tay Lớp tặng… Thầy mở cuốn sổ tay, không thèm mở chiếc phong bì chứa hai triệu đồng, chính tay tôi niêm phong và kẹp trong sổ tay, tôi có quyền sử dụng tiền trong này tùy thích, phải không? Thầy mỉm cười nói tiếp khi cả lớp nhao nhao đồng ý: Tôi xin nhận tấm lòng của Lớp và xin tặng lại Lớp để nhập vào quỹ, đóng góp các chi phí cho học tập chung, rồi xua tay khi mọi người phản đối: Tôi đã nhìn thấy phòng trọ bốn người ngủ chung một giường, đã biết có người chạy xe máy hàng trăm cây số để đến lớp, nên biết nhiều anh chị đã hy sinh quá nhiều để đi học. Xin đừng từ chối tấm lòng của tôi. Thầy ấn chiếc phong bì vào tay anh Đồng đang đứng sững sờ, nói tiếp: Riêng về bó hoa, đẹp thật, nhưng đem về khách sạn rồi cũng đem vứt thôi, vì đến chiều tôi đi rồi; xin phép Lớp, tôi tặng lại cho một học viên nữ ở xa nhất. Mọi người đẩy chị Hồng dạy ở Bình Tân, Bắc Bình lên, chị ôm bó hoa, vừa khóc vừa nói: chồng em lâu nay cũng chưa tặng hoa cho em bao giờ, em cảm ơn Thầy và sẽ nhớ bó hoa này suốt đời. Thầy Trung vẫy chào cả lớp và nhanh chóng bước đến Phòng Giáo viên, hòa trong đám giáo viên đang uống nước giải lao sau giờ dạy.

Buổi chiều, nói chuyện với thầy Định, Trưởng Ngành Toán trong giờ giải lao, tôi mới biết mức thu nhập kham khổ của giáo viên ở Đại học Huế: ngoài mức lương theo đúng quy định của Nhà nước, tiền vượt giảng khi dạy vượt chuẩn 280 tiết mỗi năm là ba đến bốn chục ngàn đồng một tiết, tùy mức lương, trong khi với giáo viên cấp hai chúng tôi, tiền vượt giảng đã là năm mươi chín ngàn đồng một tiết, gần gấp đôi rồi… Chúng  tôi có hỏi thầy Định liệu có gặp lại được thầy Trung không, thầy đáp: Bây giờ thầy Trung đang về Khánh Hòa để dạy lớp từ xa ở đó, rồi vào tiếp Phú Yên và Bình Định để dạy theo lịch đã phân công. Đi từ xa để dạy hơi vất vả, nhưng ai cũng muốn dạy, vì định mức trả gấp đôi định mức bình thường là thu nhập bổ sung cho lương vô cùng chính đáng… Với đề nghị năm sau cho thầy Trung dạy lớp tốt nghiệp chúng tôi, thầy Định ngần ngừ: Tôi không dám hứa trước, vì các lớp A1, sẽ lên A2 năm sau ở các tỉnh Cực Nam như Rạch Giá, Cà Mau cũng cần thầy mà ai cũng ngại đi xa, chỉ có thầy Trung luôn xông xáo…

4. Năm thứ ba, thi tốt nghiệp quá đơn giản…

Chương trình Lớp ôn thi tốt nghiệp có ba môn, trong đó các môn nhỏ lẻ bên Đại Số chiếm 50% nội dung, bên Giải Tích chiếm 30%, còn lại là Phương pháp dạy Toán. Thảo nào thầy Định không phân công thầy Trung dạy phần tóm tắt này, thật ra tương đối đơn giản, chỉ cần học kỹ các môn học hai năm trước thì thông qua năm tốt nghiệp rất dễ dàng. Chúng tôi vượt qua kỳ thi tốt nghiệp khá đơn giản, nhờ đã nắm vững kiến thức từ hai năm trước. Điều ân hận duy nhất là không có mặt thầy Trung trong buổi liên hoan mừng kết quả tốt nghiệp, trong thâm tâm, chúng tôi đã nhận được không chỉ kiến thức thuần túy mà còn cả cái Tâm của người thầy, qua những động thái của các giáo viên mà thầy Trung là tiêu biểu. Lớp học chúng tôi đã tốt nghiệp 100%, một nửa đạt loại Khá trở lên, chỉ có riêng tôi (hơi xấu hổ tí xíu) là nhận bằng đỏ loại Giỏi.

Tôi trở về trường Tân An với các học sinh thân yêu, các em đã trưởng thành nhiều sau ba mùa hè tôi miệt mài học tập, nhiều em đã vào cấp 3, một số em đã vào được trường chuyên Trần Hưng Đạo ở thành phố Phan Thiết. Nếu gặp lại các em, tôi không ngần ngại nói: Biễn học bao la, càng học càng thấy mình dốt. Cái chính là tự mình phải biết vươn lên trong mọi hoàn cảnh, để hôm nay phải hoàn thiện hơn ngày hôm qua… Ngoài ra, nên tạo điều kiện để người khác có thể vươn lên như mình. Điều đó, tôi đã học từ anh Trung, ngày trước tôi chỉ gọi đơn thuần là Bạn, ngày nay đã phải kính cẩn gọi là Thầy.

Truyện ngắn 32

 

<script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js?client=ca-pub-7143897352168730"
     crossorigin="anonymous"></script>

CUỘC PHIÊU LƯU ĐA DẠNG

Truyện ngắn của Quỳnh Anh

1. Nguồn gốc của bản thân

Sách vở trong và ngoài nước thường nói: Hồng nhan đa truân: gẫm lại thân phận mình, tôi cũng không lấy làm lạ. Dám mạnh dạn tự xưng là hồng nhan, vì tôi biết khi mình, tạm xem là giống cái, mới được khai sinh, nhiều anh chàng đã nhìn tôi, chiêm ngưỡng, trầm trồ, nói quá một chút là thèm thuồng, mơ ước có được tôi, hoặc một hình tượng khác tương tự như tôi. Thế rồi chỉ rất nhanh, chỉ sau một thời gian ngắn, nhiều nhất là vài năm, có thể chỉ vài tháng, các anh đã bắt đầu phủi tay, chê bai một số mặt hạn chế của tôi, chú tâm tìm của mới lạ, nhiều ưu điểm hơn. Phũ phàng hơn, sau khi sở hữu, khai thác tôi chán chê, họ có thể lạnh lùng, thản nhiên, sang tay tôi cho người khác, không chút lưu luyến, như rũ sạch một món nợ. Không sao, tôi vẫn sẳn sàng giúp hết người này đến người khác theo nhu cầu của họ, trong mọi khả năng của tôi. Tôi nói điều này không phải để kết án nam giới nói chung, mà ngay cả giới chị em đối với tôi cũng có thể phũ phàng như thế! Nói xấu nhân loại hơi nhiều rồi, xin thiên hạ   đừng trách tôi hận đời rồi phê phán mọi người. Tôi xin nói ngay thân thế của tôi: tôi là chiếc máy tính xách tay, gọi nôm na là laptop, đời I5 thế hệ đầu, thế hệ Nehalem, được Intel thiết kế để thay thế kiến trúc Core 2 cũ, vẫn theo quy trình 45nm, bằng cách tích hợp công nghệ tự động điều chỉnh tốc độ xung nhịp Turbo Boost và siêu phân luồng Hyper Threading để tăng hiệu năng đáng kể so với các thế hệ xử lý trước…

Ông tổ của tôi là Michael Dell, còn khá trẻ, sinh năm 1965, mới lập nghiệp năm 1984, khi còn là sinh viên của đại học Texas ở Austin, bằng cách lắp đặt máy vi tính từ các linh kiện rời, rồi bán cho khách hàng; sau đó, với số vốn ít ỏi chỉ một ngàn đô la bèo bọt do gia đình hỗ trợ, ông bỏ học để bắt đầu kinh doanh và nhanh chóng được xếp hạng vào nhóm Fortune 500. Với lịch sử gia đình hoành tráng đó, tôi ra đời sau khi được lắp ráp khá hoàn chỉnh, từ cấu hình chuẩn ban đầu, tôi được cài đặt tăng dung lượng đĩa cứng và bộ nhớ RAM lên gấp đôi để dễ tiếp thị rồi được đem trưng bày trong cửa hàng Wal-Mart ở Mexico dưới dạng sản phẩm mới tung ra thị trường, và nhanh chóng được các đại gia để mắt đến.

2. Lần hôn phối thứ nhất, với đại gia kinh doanh

Hồi đó, ở Hoa kỳ đang có trào lưu các đại gia tự trang trí bằng chiếc laptop kè kè bên mình; nước Việt Nam mình sau này mới học đòi, thay thế trào lưu trước 1975 như đồng hồ Omega ở miền Nam và đài Xiêng Mao ở miền Bắc. Người đầu tiên tôi được gả bán có tên đầy đủ là ông Lê văn Quỷnh, nhập cảnh sang Hoa kỳ theo diện HO trong chương trình ODP từ năm 80 của thế kỷ trước, hiện ở quận Cam, bang California. Trong quân đội Saigon trước đây, ông chỉ đóng được đến lon Trung Tá là cao nhất, nhưng đó chỉ là thành quả công sức điếu đóm của ông với viên tướng vùng qua khá nhiều năm, nên ông biết mình rất khó phát triển về đường binh nghiệp; ông quyết định rẽ nhánh sang đường khác. Cùng với các anh chị em, con cháu ở gần nhà, ông mở tổ hợp nhỏ làm nail chui, bắt đầu từ những người thân biết ít nhiều nghệ thuật trang điểm. Dần dần nghề dạy nghề, tổ hợp của ông ngày càng phát triển, trở thành một tiệm làm nail chính thức. Ông Quỷnh trở thành chủ tiệm, đổi tên mình thành Levy Quynce, để xóa mờ cái tên Quỷnh đầy tính hai lúa; cái tên mới cũng không xa lạ với bà con họ hàng, đồng nghiệp, nên tiếp thị nghề nghiệp để tự quảng cáo cũng thuận tiện. Dĩ nhiên, ông tự trang bị một bề ngoài khá hoàng tráng: áo quần complet Versaca, giày Moccasins Lacoste, nhẫn đeo tay Skymond Luxury, chỉ riêng xe hơi vẫn đơn giản là chiếc Chevrolet 4 chỗ. Vợ ông, bà Mái nay đổi tên thành Mary Levy rất Mỹ, đề nghị ông đổi xe Mercedès mới ra lò, ông gạt ngay: Tụi Tàu khựa không làm Mercedès giả, bà biết đó! Bù lại, ông bà quyết định sắm tôi, con Dell I5 thế hệ đầu, nhân chuyến đi chơi Mexico miễn phí do Hội Đồng Hương tổ chức, để trang trí bổ sung. Cả năm đứa con của ông chỉ được nhìn ngắm tôi bên ngoài, sờ đến chiếc bao da bọc tôi bên trong là tối đa, còn vợ ông, bà Mary Levy, thỉnh thoảng được phép đụng vào bàn phím, vì sợ lây virus bên ngoài vào máy, theo ông giải thích. Do đó, tôi về với gia đình ông Levy gần một năm mà vẫn còn trinh nguyên, mấy phím gõ trên keyboard thỉnh thoảng mới được ông chạm nhẹ vào khi họp với đối tác: ý tứ để trao đổi thì ông sắp sẳn trong đầu, chỉ giả vờ mở nắp tôi ra, liếc mắt nhìn tôi cho có lệ rồi phát biểu ào ạt ý tưởng trong đầu. Trong khi đó, các đối tác của ông, được bố trí ngồi ở cự ly khá xa để không thấy rõ mặt tôi, thường gật đầu thán phục tác phong làm việc đầy tính khoa học của ông.

Tôi cứ tưởng mình sẽ phải tham gia vở hài kịch lâu dài, thì một năm sau, duyên số đưa đẩy đã rẽ ngoặt, đưa số phận tôi sang một hướng khác. Trước hết là từ ông Quynce. Một đồng đội tên Nam, được nhập cảnh theo diện V11 của chương trình ODP, vì có thời gian lái xe cho hãng RMK-BRJ chuyên xây dựng đường sá trước khi về lái xe cho ông, hiện đang ở Los Angeles cũng đang mở một Trung tâm Thẩm Mỹ, được công nhận bởi Hội đồng Thẩm Mỹ, cơ quan có thẩm quyền toàn quốc trong ngành thẩm mỹ chăm sóc sắc đẹp. Ông này muốn mở một Chi nhánh ở quận Cam, và có ý định chọn ông Quynce phụ trách Chi nhánh. Trước đây đã làm sếp, nay chỉ mong làm lính cho anh lái xe cũ, ông Quỷnh muốn tìm mọi cách để lấy lòng Nam, ông quá mừng khi biết Nam có cậu con trai là Huy, rất mê chơi game online trên máy tính. Ông Quỷnh quyết định bỏ con săn sắt bắt con cá rô, đem laptop còn gần như mới tinh là tôi tặng cho Huy, nhằm biến dự định Giám đốc Chi nhánh của mình thành quyết định chính thức. Lúc này, đã xuất hiện lứa I5 thế hệ 2, với các tiến trình 32nm, 22nm với lõi kép và lõi tứ, với vi kiến trúc Sandy Bridge, tốc độ nhanh hơn nhiều, chắc ông Quỷnh nhắm đến các trang sức hiện đại này để thay tôi.

3. Lần hôn phối thứ hai, với thiếu gia lãng tử

Cậu thiếu gia Huy đối xử với tôi khác hẳn ông đại gia Quỷnh: ông gượng nhẹ bao nhiêu thì cậu Huy hùng hổ bấy nhiêu, có thể vì tay thanh niên nhanh nhẹn và mạnh mẽ hơn tay ông già, mặt khác, các chương trình mà cậu Huy sử dụng chủ yếu là các game online như bắn cá, đua xe hay mạnh bạo hơn, đá banh, chiến tranh lãnh thổ… Bàn phím của tôi bắt đầu rệu rã dần, con chuột điều khiển cũng bắt đầu trở chứng, thỉnh thoảng cứng đơ chỉ sau vài tháng sử dụng. May thay, loại chuột quang đã ra đời thay loại chuột cũ dễ bị nhiễm bẩn, còn với bàn phím, chỉ cần lắp thêm một bàn phím phụ ở thiết bị ngoại vi qua cổng USB là thay thế được bàn phím gốc. Nhưng thật ra, bàn phím gốc vẫn nhạy, chỉ bị ảnh hưởng vì những cú nhấn như búa tạ của cậu Huy mỗi khi chơi game thất bại. Hơn nữa, ông Nam ba cậu Huy bắt đầu bực mình khi thấy việc học con mình sa sút dần, đêm nào cũng thức đến hai ba giờ sáng để hôm sau lại ngủ li bì, nhiều hôm bỏ cả giờ học. Sau nhiều lần bắt phạt, cậu Huy hứa ra năm mới, sang học kỳ mới sẽ chăm chỉ hơn, nên ông Nam đồng ý cho cậu về quê thăm ông bà nội ở Việt Nam thay ông Nam đang bận kinh doanh, nhân dịp nghỉ Lễ Giáng sinh đến Tết dương lịch tiếp theo của năm đó.

Không ngờ đây là bước ngoặt lớn của tôi. Ngoài trò mê chơi game, Huy còn mê cá độ đỏ đen, đặc biệt là cá độ bóng đá. Thời điểm cuối năm Huy về nước, đúng lúc đang diễn ra lượt bán kết lượt về AFF cup ở sân Mỹ Đình. Lượt đi, Việt Nam đã thắng Philippines 2-1, chỉ cần hòa ở lượt về là vào chung kết. Đa số dân cá độ đều bắt Việt Nam thắng, thậm chí còn chấp nửa trái trong 90 phút. Nghe các bạn mồi chài, rủ rê, Huy cũng bắt Việt Nam, lấy toàn bộ tiền dự định mua vé về nước đặt cược. Cuối cùng, với kết quả 4-2 nhưng khốn khổ thay lại nghiêng về đối thủ. Thế là Huy phải bán tháo hết mọi thứ có trên người để gom đủ tiền mua vé lượt về, đồng hồ, áo quần, dĩ nhiên chiếc laptop trên trời rơi xuống cũng cho đi nốt. Tôi biết số phận mình lại long đong nhưng nghĩ kỹ cũng chẳng lưu luyến gì cậu Huy nữa, thân tôi bị vùi dập lâu nay về cả vật chất lẫn tinh thần đã đủ lắm rồi. Tôi được đạt yên vị trong hộc tủ một tiệm bán linh kiện máy tính, chờ ngày được sang tên cho chủ mới, tức là cuộc hôn phối mới.

4. Lần hôn phối thứ ba với nhà gõ đầu trẻ 

Người thứ ba đến tìm hiểu tôi có cái dáng cù lần, ngờ nghệch, của lão nông dân mới trúng vụ vụ mùa, tuy có vẻ học thức đôi chút. Tôi biết dung nhan của mình đã tàn tạ nhiều qua thời gian dày vò của thiếu gia lãng tử Huy nên mặc cho lão săm soi nhìn ngắm. Thử qua mấy cổng USB, thấy đọc tốt, lão nông dân gật gù. Anh thợ bán linh kiện thật thà: Card đồ họa VGA hơi yếu, lão càu cạu: Tôi mua máy có phải để chơi game đâu? Có dây thử cổng SCSI không? Thử qua thấy ngon lành, lão mới mỉm cười, yêu cầu: Phần cứng tạm được, anh chia ổ cứng làm ba, cài trên đĩa C cho tôi bộ Windows 10 kèm Office 13 nhé, cả Easy Driver, chép luôn bộ ghost vào ổ D. Phần mềm miễn phí nhé! Hóa ra tay nông dân này cũng biết ít nhiều, tôi thấy nê nể hơn một chút. Đến khi thử bàn phím, thấy có vài phím hơi xộc xệch, anh thợ giả lả: Giá định bán là bốn triệu, em bớt hai trăm ngàn bàn phím và chuột không dây, được không? Lão nhăn mặt: Chuột trăm tám, bàn phím ngoài một trăm, giá bán ở Hạ Trắng, chú điện hỏi đi! Lão còn nắm giá linh kiện sát hơn cả thợ nữa. Càng tốt, gặp được kẻ biết người biết của, chắc yên thân hơn khi ở với đại gia Quỷnh và thiếu gia Huy. Tính ra, giá trị của tôi khi đến tay người chủ thứ ba này tính ra chưa đến hai trăm đô la, bằng một phần năm số tiền đại gia Quynce Levy phải bỏ ra khi rước tôi về. Nhưng nếu so với mặt bằng thu nhập thì ông Quỷnh chi một phần mười thu nhập tháng từ tiệm nail, trong khi lão nông dân Hóa chi cả tháng lương để đưa nàng về dinh.

Sau đó, nơi ở thường xuyên của tôi là chiếc ba lô cũ mèm, gần rách nát mà lão nông dân hằng ngày đeo sau lưng. Thật ra, lão là giáo viên dạy toán và những môn liên quan, trong thời buổi ngành giáo dục đề ra quyết sách tin học hóa khi giảng dạy, đương nhiên các giáo viên đứng lớp phải tìm cách tậu cho mình một chiếc laptop, vì có mấy khi giáo viên quèn như lão giành được chiếc laptop phân chung cho bộ môn để giảng dạy tiết của mình?

Ngoài chương trình Tin học văn phòng phổ biến MS Office có sẳn, lão cài thêm cho tôi đủ thứ phục vụ cho việc lên lớp: trước hết là chương trình diệt virus Kapersky để chống ngoại xâm, rồi lão tạm quên MS Word để soạn thảo văn bản bằng AMS-T_EX với khả năng soạn công thức toán linh hoạt hơn, thêm cả phần tính toán Maple để dạy cho học viên các lớp đại học hóa ngành Toán khi đào tạo từ xa những kiến thức tính toán cơ bản về số học, giải tích, đại số… rồi những ứng dụng chuyên sâu của MS Excel cho phần thực hành môn Xác suất – Thống kê. Lão cũng chú tâm mở rộng nghiên cứu khoa học khi ứng dụng AMS-T_EX để lập chương trình chọn đề trắc nghiệm ngẫu nhiên từ ngân hàng đề có sẳn, song song với các chương trình khác trên nền tảng MS Word. Ngoài ra, lão còn chuyên tâm tìm hiểu phần Hình học sơ cấp, môn học yêu thích từ khi đi học, nghiên cứu những áp dụng hình học, và đại số để giải quyết các vấn đề thực tế hàng ngày. Quả thật, tôi phải lao động khá vất vả khi về với lão, nhưng vẫn cảm nhận được cái thú vị được phục vụ trí tuệ, chứ không phải loại lao động phổ thông cày bừa như với cậu Huy. Lão cũng có vẻ gắn bó với tôi, không phải nâng trứng, hứng hoa như ông Quỷnh mà giữ gìn tôi, nói đúng ra là thông tin do tôi lưu giữ, khá cẩn thận, khó ai được phép cắm USB vào máy của lão… Tôi biết sau mình, đám hậu sinh lần lượt được xuất xưởng đến thế hệ 5,6,7, thậm chí I7 rồi, nhưng lão Hóa vẫn muốn làm ra những thành phẩm với cấu hình tối thiểu còn khá hạn chế, điều đó sẽ thuyết phục người sử dụng…

Tôi tưởng mình sẽ gắn bó lâu dài với lão, nhưng số mệnh lại đưa đẩy tôi theo chiều hướng khác. Kỹ tính như lão Hóa, tôi đoán ngoài vợ lão ra, khó ai được lão vừa lòng, thì nay lại thấy. Trong số hàng ngày sinh viên đủ chuyên ngành mà lão có dạy Toán, có cậu Thu đã đạt được hai điểm 10 môn Toán A1, và cả Toán A2, do lão dạy, đến khi chấm bài, soi đi soi lại, bới lông tìm vết mãi, lão buộc lòng phải phết điểm mười, trong khi sinh viên học với lão, được điểm chín là có thể khoe khoang khắp trường… Thu là con một gia đình nông dân ở xã Hải Dương nghèo khổ của huyện Hải Lăng đất Quảng Trị, từ khi đi học không biết khái niệm học thêm là gì, chỉ theo đuổi kiến thức bằng sách giáo khoa thuần túy. Trong lớp, Thu không được xếp diện xuất sắc do điểm phong trào thua nhiều bạn trong lớp có điều kiện hơn, nên ít được tập thể chiếu cố. Ngành Công nghệ Cơ khí mà Thu theo đuổi đòi hỏi khá nhiều công cụ hiện đại, mà trước sau, Thu chi có chiếc máy tính bấm tay Casio-500 mua lại của bạn bè với giá khá rẻ khi thi đại học. Sau khi lẳng lặng tìm hiểu kỹ gia cảnh của Thu, lão Hóa thỏa thuận gả tôi cho Thu với giá đã mua, sẽ thanh toán trong bốn năm, kể từ ngày Thu tốt nghiệp đi làm. Thỏa thuận được ký kết trong quán cà phê của căn tin nhà trường, trong đó lão Hóa nói rõ: Nếu có nhu cầu nâng cấp, Thu có thể thay linh kiện hoặc thay cả tôi, tiền thanh toán để lo cho hoạt động từ thiện tương tự, khỏi trả cho Hóa…

5. Lần hôn phối thứ tư, với em gái còn vắt mũi chưa sạch

Đang mùa CoVid, thành phố Huế thường xuyên được xếp màu cam, nên ngành giáo dục cứ liên tục thay đổi hình thức học tập: hôm trước đang tập trung gặp gỡ ở trường với khẩu trang gần kín mặt theo quy định 5K, thì hôm sau lại phải chuẩn bị mạng wifi thật chu đáo để lên lớp trực tuyến. Khi đó trang phục trên người có thể thoải mái hơn, nhưng phải quan sát trước tầm nhìn chung quanh của máy, để tránh những tình huống bất ngờ. Học sinh nghèo khó không dễ sắm điện thoại thông minh, chỉ hy vọng những chiếc laptop cũ, giá rẻ. Bây giờ tôi đang giao duyên với H’Bia, một em gái lớp 6 Trường THCS Hồng Vân, A Lưới cũng thuộc tỉnh Thừa thiên Huế. Quá trình gặp gỡ khá hy hữu: chuẩn bị làm luận văn tốt nghiệp, nhờ nguồn tiền tích lũy được qua mấy tháng thực tập, anh sinh viên Thu tự trang bị được một chiếc I7 Dell Precision 7540 loại second hand do anh bạn nước ngoài về nước không dùng nữa; nhớ lời dặn của thầy Hóa, anh liên hệ hội Chữ Thập Đỏ của Tỉnh, và theo chương trình Sóng và Máy Tính cho em được Tỉnh phát động, tôi được chuyển giao cho H’Bia, một học sinh giỏi của trường Hồng Vân, vừa mới mồ côi cha vì dịch CoVid. Tôi biết mình đã qua khỏi thời xuân sắc rồi, chỉ phù hợp với các em mới tập tễnh làm quen với khoa học, thôi thì cứ giúp các em, giúp đời trong mọi khả năng của mình. Tôi hy vọng rằng cuộc sống của tôi sẽ chấm dứt việc phiêu lưu từ đây, các cuộc hôn phối từ người lớn tuổi là ông Quỷnh đến người trẻ tuổi nhất là em H’Bia đã cho tôi nhận ra chân lý: cuộc sống của mình là xứng đáng khi đem lại được lợi ích cho người khác.

(thân tặng em Lê văn Hòa, với những tình cảm trân quý)

Truyện ngắn 31

<script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js?client=ca-pub-7143897352168730"
     crossorigin="anonymous"></script>

 ĐƯỜNG VÒNG VÀO ĐẠI HỌC

Truyện ngắn của Quỳnh Anh

1. Thuở thiếu thời

Nhiều người nhận xét số mệnh tôi như nhau: nhỏ Quỳnh ra đời dưới ngôi sao xấu. Quê tôi ở Câu Nhi, Hải Tân, Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị nằm giữa miền Trung nghèo khổ, mà sách vở đã ví như chiếc đòn xóc gánh hai vựa lúa Bắc, Nam. Hồi tôi bắt đầu học cấp hai, hợp tác xã đã xếp gia đình tôi vào thành phần thấp nhất là bần cố nông, đơn giản vì không còn thành phần nào thấp hơn nữa. Bên nội tôi trước đây thuộc dòng họ có ít của ăn, của để, nhưng từ khi ông nội tôi mất do chiến tranh, bà nội lại bại liệt do tai biến vì cao huyết áp, của nả trong nhà cứ đội nón ra đi dần dần, cuối cùng ngôi nhà hương hỏa cũng phải bán đi, cả nhà mấy người chấp nhận chui rúc dưới mái lều tranh, vách đất để tránh nắng mưa quanh năm suốt tháng. Mẹ tôi hồi trẻ có ít nhiều nhan sắc, có học dăm ba chữ thánh hiền vì ông ngoại tôi là thầy đồ nho, do cảm mến tính chân chất, hiếu để của ba tôi hồi đó, đã hết lòng chăm sóc bà nội ốm đau, nên đồng ý khi ông bác đại diện nhà nội tôi hỏi cưới, từ chối những đề nghị, hứa hẹn của nhiều người trong làng thuộc loại đẹp dzai, con nhà dzầu, học dzỏi để về làm dâu nhà tôi, chung sức với ba tôi chăm sóc bà nội. Kết quả của lựa chọn đó là hai anh em tôi. Ba mẹ tôi tuy không biết chính sách kế hoạch hóa gia đình, nhưng tự cuộc sống khó khăn đã ngăn cản việc sinh nhiều con… Thật ra, tôi đã suýt trở thành út hụt khi mẹ sẩy thai đứa em tôi lúc mới gần hai tháng, do mẹ cố gắng gánh đất giúp ba tôi nâng cao nền nhà, đề phòng nước lụt năm 1963; phải lo chuẩn bị sớm vì trước đó, mọi người thấy kiến bò lên cao khá nhiều. Lúc này, bà nội tôi đã mất sau mấy năm bán thân bất toại, suốt thời gian đó, việc đi đứng, sinh hoạt của bà nội đều do cha mẹ tôi đảm nhiệm, anh tôi đang tuổi mới lớn, tôi đang còn quá bé, chỉ giúp được mấy việc lặt vặt như rót nước, xoa lưng… Lớn lên một chút, tôi được tiếng là khéo tay, khi giúp mẹ làm ruộng, việc cấy hái cứ nhanh thoăn thoắt: từ khi học cấp hai, gặp ngày mùa tôi trở thành một nhân lực đáng kể, những lúc nông nhàn tôi thay hẳn mẹ chăm sóc bà nội khá chu đáo, từ việc bón cơm cho ăn đến chuyện lo vệ sinh hàng ngày…

Nói qua chuyện gia đình tôi để hiểu mức sinh hoạt trong nhà lệ thuộc vào tình hình sức khỏe rất nhiều. Bà nội tôi từ khi bị tai biến, thời gian đầu đã phải hàng ngày tiêm một ống thuốc, tên là gì đó tôi quên mất, theo chỉ định của bác sĩ tuyến huyện khi điều trị cấp cứu, nghe nói để duy trì tuần hoàn não, tiền mua một hộp thuốc 5 ống đã bằng cả tạ lúa, tức là công lao động cật lực suốt tuần của cả gia đình tôi. Trong nhà tôi chẳng có ai biết về ngành Y, mỗi khi tiêm cho bà nội lại phải nhờ dì Hòa, chị họ xa của mẹ tôi, làm y tá ở Trạm Y tế xã; trong thời gian dì đi tập huấn ở huyện thì gia đình tôi đành phải cậy đến đồng nghiệp của dì là bác Mẫn, y tá còn lại của xã; bác này ra giá rất rõ ràng: hai mươi ngàn đồng cho công một mũi tiêm, kể cả tiền vật dụng như sơ ranh, bông băng, cồn… Cũng may, ngoài bà nội tôi ra, ba mẹ và anh em tôi đều khỏe mạnh, ít ốm đau vặt, nên chi phí thuốc men tập trung cả về việc lo cho bà nội… Sau đám tang của bà nội, phải tổ chức khá chu đáo, kinh tế gia đình tôi đã đến mức kiệt quệ. Con lợn lang gần tạ của nhà tôi nuôi chung với nhà hàng xóm phải cấn hết nửa con phần mình cho nhà họ, để lấy tiền thanh toán chi phí tang ma, thừa một ít để dành cho hai lễ Chung thất, Tốt khốc và cả lễ Tiểu tường, Đại tường để cảm tạ những người đã giúp đỡ bà nội tôi lúc sinh thời…

Gần ba tháng sau đám tang của bà nội tôi, là khai giảng năm học mới. Dù hơi lớn tuổi so với các bạn cùng lớp vì phải đi học muộn hơn, tôi đã kết thúc cấp hai với danh hiệu học sinh giỏi bốn năm liền, Trường có thông báo tôi được xét chuyển thẳng vào lớp 10 trường cấp ba Hải Chánh của huyện, không phải qua thi tuyển. Tôi biết sức học của mình, cộng với những nỗ lực không ngừng, là xứng đáng với việc chuyển thẳng, nhưng vẫn ngần ngừ chưa muốn nộp hồ sơ nhập học, vì thật ra, mộng ước của tôi còn xa hơn, không chỉ đơn giản là tấm bằng tốt nghiệp cấp ba, nay đã đổi tên thành bằng phổ thông trung học. Từ bệnh tình của bà nội tôi, được chứng kiến những vất vả của gia đình, của ba và anh trai tôi đang tuổi mới lớn khi phải khiêng cáng võng bà nội lên bệnh viện huyện cách nhà hơn chục cây số khi trời đang mưa, của mẹ tôi khi phải còng lưng bắt tép ngoài đồng giữa nắng trưa khô hạn hoặc gió bấc lạnh lẽo, hay khi phải nuốt nước mắt, vét từng hạt lúa cuối cùng để trả công tiêm thuốc cho bà nội của bác y tá Mẫn lương y như từ mẫu, những thảm cảnh đó có thể tránh khỏi nếu trong nhà tôi có người biết ít nhiều kiến thức y tế. Sớm ý thức điều đó, tôi tích cực xin theo học lớp Y tá Sơ cấp ba tháng tổ chức tại Hội trường xã, vào các buổi tối và ngày thứ bảy, chủ nhật. Đúng ra, chỉ những người đã tốt nghiệp cấp 2 mới được học, còn tôi chỉ mới bắt đầu học lớp 9 của hệ 12 năm, nhưng vì số học viên đăng ký học chưa đủ để thành lập Lớp, tôi là học sinh giỏi mấy năm liền, có tướng tá phổng phao như người lớn, lại van nài khẩn thiết nên Ban tổ chức Lớp linh động cho học… Suốt mấy tháng liền, mỗi buổi tối sau bữa cơm, tôi nhanh chóng rửa bát đĩa rồi cắp sách vở đi học đến chín giờ tối, xong về nhà lại ôn bài vở ban ngày học ở trường đến tận khuya. Kết thúc khóa học, được Ban Tổ chức Lớp cấp chứng chỉ loại Khá, tôi rất tự hào, đã có động lực ban đầu để tiếp tục ước mơ theo đuổi ngành Y. Nhưng tôi biết, thi vào đại học y khoa rất khó, nghe nói mỗi năm học Trường chỉ tuyển có hai trăm sinh viên trong số hàng ngàn thí sinh dự thi, toàn là học sinh giỏi từ các trường chuyên, lớp chọn danh tiếng khắp miền Trung, nên tôi nghĩ, nếu học đơn thuần ở trường huyện khó có hy vọng đỗ, học sinh trường Huyện thường không đặt mục tiêu vào đại học nên khó tạo nên không khí thi đua học tập sôi nổi như ở trường Tỉnh. Thành phố Đông Hà cũng thuộc tỉnh Quảng Trị, nhưng tôi cảm thấy gần gũi với thành phố Huế hơn, có lẽ vì bà con bên ngoại ít nhiều sống ở Huế, dù làng quê Câu Nhi của tôi, nói đúng ra là thôn Mỹ Chánh, gần như nằm giữa hai thành phố đó, trên tuyến quốc lộ 1A.

2. Bắt đầu xa nhà

Ở Huế, thành phố đang tập trung nhiều trường đại học, trong đó có đại học y khoa, miền đất hứa của tôi, có thể xem các trường phổ thông trung học là bước đệm bản lề để vào trường đại học. Trong đó, dĩ nhiên trường chuyên Quốc Học là trường danh giá nhất, nhưng cũng khó vào nhất. Nhưng tôi thiển nghĩ, học sinh trường chuyên chưa hẳn đã giỏi hơn học sinh trường khác, nếu quá tập trung học môn chuyên mà xao lãng những môn học còn lại. Hơn nữa, lệ phí thi tuyển vào cấp ba, dù là trường chuyên hay không, cũng ngang ngửa giá nửa tạ lúa, trong khi Tỉnh đã có thông báo cắt nguồn kinh phí hỗ trợ cho thí sinh dự thi. Trong số hai trường Trung học phổ thông danh tiếng còn lại ở thành phố Huế là trường Hai Bà Trưng và trường Nguyễn Huệ, tôi nhắm ngay đến trường Nguyễn Huệ, vì gần trường có tịnh xá Ngọc Kinh, nơi dì Ngọc Tâm, em ruột mẹ tôi đang trụ trì. Thỉnh thoảng dì liên lạc với mẹ tôi, tỏ ý sẳn sàng cho tôi lưu trú dài ngày nếu tôi có ý định vào học ở Huế, chỉ cần khi ở phải tuân theo nội quy của tịnh xá.

Tôi biết mức kinh tế khó khăn của gia đình không cho phép ba mẹ nuôi con ăn học đến đầu đến đũa. Chẳng hạn như anh tôi, học xong cấp hai ở xã, anh tự biết học chữ khó thành đạt nên xin chuyển sang học nghề ở xưởng mộc gần nhà, vừa học việc vừa phụ nghề mộc nên được chủ xưởng nuôi ăn ngày ba bữa, sau ba năm tạm xem là ra nghề, có thể làm việc tự nuôi thân. Tôi may mắn hơn anh, bước đầu có thành công hơn trong việc học, nhưng dự tính sẽ phải đổ ra khá nhiều công sức, tiền của để thực hiện ước mơ học ngành Y của mình. Trước hết, tôi thuyết phục và xin ba mẹ cho bán lũ gà choai trong đám gà của gia đình nuôi quanh nhà, lũ gà này do tôi nuôi riêng, gần chục con đang tuổi lớn, hồi đó mẹ tôi nói đùa, cho Quỳnh nuôi làm vốn đi lấy chồng; bây giờ bán đi, tôi tiếc lắm nhưng phải có tiền đóng lệ phí thi tuyển vào lớp 10 của trường phổ thông trung học Nguyễn Huệ, tôi phải tự lo nếu không muốn học ở Hải Chánh. Mẹ tôi vét trong bồ được năm yến lúa, giao cho tôi bốn yến để xay thành gạo, mang vào nộp trước cho tịnh xá, hẹn đến ngày mùa mẹ sẽ gởi vào thêm. Tuy nghe dì Ngọc Tâm bảo ở tịnh xá cũng ăn chay, rau đậu như các ni sư khác, mẹ vẫn gói thêm cho tôi mấy loong lạc, cân vừng, tranh thủ dạy cho tôi cách nấu những món ăn chay đơn giản, rẻ tiền như rau muống xào tỏi, đậu hũ sốt cà chua… để làm món đệm.

Tôi bắt đầu nghĩ đến chuyện kiếm tiền từ năm lớp 10, khi nhận giấy báo trúng tuyển vào học lớp 10 trường Nguyễn Huệ. Thật ra, suy nghĩ kiếm thêm thu nhập để đỡ đần cho cha mẹ, tôi đã un đúc trong tâm trí mình từ lâu, nhưng ở nông thôn, biết làm gì ra được đồng tiền, ngoài việc gieo trồng, chăm bón mấy luống rau cải, rau muống trên rẻo đất năm phần trăm của gia đình, giúp ba mẹ chăm sóc con heo nuôi chung với hàng xóm, chăm sóc bầy gà, trong đó có mấy con gà của riêng tôi, là đã hết ngày giờ, biết làm gì khác? Đến khi vào ở trong thành phố, chuyện làm thêm để kiếm tiền trở nên đơn giản hơn, chỉ cần chịu khó, mất công chút ít là được.

Trước hết là làm gia sư, công việc đến với tôi khá ngẫu nhiên. Trong lớp có bạn Hằng học cùng tổ với tôi, nhà ở đường Ngô Sỹ Liên gần trường; bạn được cha mẹ giao nhiệm vụ kèm các môn Toán, Văn cho các em Hùng, Hà ở nhà, nhưng lại muốn có thời gian rỗi, chắc để đi chơi hay làm việc riêng gì đó, nên tìm cách chuyển giao công việc đó cho tôi, bằng cách thuyết phục cha mẹ về khả năng sư phạm của tôi mà bạn tưởng tượng ra, dù tôi với Hằng chỉ mới một vài lần tiếp xúc trong tổ học tập. Thật ra, do tính tôi dễ hòa đồng với mọi lứa tuổi nên tôi nhanh chóng gần gũi với các em nhỏ. Từ việc gia sư lại nảy sinh ra thêm vấn đề khác, theo hướng tốt đẹp hơn. Khi các học sinh nhí này thắc mắc về những kiến thức ở cấp cơ sở, tôi nhắc lại rõ ràng cho các em cũng để tự mình ôn tập, dạng lính bữa mai cai lính bữa hôm mà, và tôi chứng thực bằng những sách tham khảo, là những phần thưởng học sinh giỏi toàn diện trường cũ tặng mà tôi vẫn giữ làm kỷ niệm. Các em thích quá xin mua lại, tôi hiểu tác động chủ yếu là con dấu đỏ của Trường cấp hai Hải Tân dưới lời khen tặng, về mặt tâm lý có thể thúc đẩy các em chăm học hơn, tôi nghĩ thế nên tặng các em luôn, vì sau tôi chẳng còn em nào để giữ lại, mà tính ra nếu bán, giá trị chẳng được bao nhiêu. Tình cờ mẹ của Hằng biết được, bà không nói gì, chỉ gặp riêng tôi, đề nghị: sau mỗi buổi dạy kèm thêm của các em, tức là chiều thứ năm và chiều chủ nhật, tôi ở lại dùng cơm rau buổi tối với gia đình, dĩ nhiên số tiền bồi dưỡng ba trăm ngàn đồng hàng tháng vẫn không thay đổi. Ban đầu tôi từ chối nhưng bà cứ thuyết phục mãi, Hằng cũng nói thêm vào, cuối cùng tôi chấp thuận. Thế là suốt mấy năm học cấp ba, đến khi tôi thi đại học, đều đặn mỗi tuần hai bữa tôi cắt cơm ở tịnh xá Ngọc Kinh. Thật tình, bữa cơm rau ở gia đình Hằng nghe qua thì đơn giản, nhưng đối với tôi luôn là cả đại tiệc, nhất là những ngày gặp có giỗ; tôi nhận thấy món ăn nào, dù đơn giản đến đâu, cũng như bổ sung dinh dưỡng cho cơ thể đang tuổi lớn của tôi, suốt mấy tháng liền đã tập làm quen với khẩu phần ăn trường trai của tịnh xá. Nhờ đó tôi dành dụm được hai trăm ngàn đồng mua được chiếc xe đạp Phượng Hoàng tuy hơi cũ nhưng linh kiện còn khá tốt, để di chuyển khi cần thiết, vì tôi bắt đấu thấy tầm quan trọng của khái niệm thời gian tính.

Kỳ thi tốt nghiệp phổ thông diễn ra thật suôn sẻ với tôi, bằng tốt nghiệp kể như tôi đã nắm chắc trong tay. Thật ra, khi nghe ngành giáo dục tuyên bố trên Đài Phát thanh, mục tiêu tốt nghiệp phổ thông toàn Tỉnh là hơn 90% thí sinh, tôi nghĩ mình có khả năng cao là đỗ tốt nghiệp vì tự biết sức học trong lớp không quá tệ, mà Trường Nguyễn Huệ không phải loại xoàng trong Tỉnh. Nhưng tôi không vội báo tin mừng về cho gia đình, quan trọng nhất vẫn là kỳ thi tuyển vào đại học y khoa, mục tiêu tối thượng của tôi. Từ đầu học kỳ hai của lớp 12, khi cùng các bạn làm hồ sơ thi tuyển vào đại học để Trường tổng hợp lại, gởi đến Ban Tuyển Sinh, tôi đã nắn nót ghi mấy chữ Trường Đại học Y Khoa Huế vào mục nguyện vọng, như một lời nhắn gởi âm thầm đến các đấng tối cao. Để trang bị thêm kiến thức cho ba môn Toán, Sinh, Hóa của hệ B, tôi đã nghiến răng – đúng là phải nghiến răng nhịn ăn sáng mấy tháng liền, chỉ uống nước sôi nguội chờ đến buổi cơm trưa, đang tuổi lớn mà nhịn ăn sáng chịu sao nổi – để ghi danh và nộp đủ học phí tham dự ba lớp học luyện thi cấp tốc của ba môn, học phí một khóa học hơn một tháng với ba buổi một tuần mà đã gấp đôi lương tháng gia sư của tôi, cũng may là các địa điểm học đều ở nội thành, không cách quá xa tịnh xá tôi ở, nên tôi vẫn đạp xe chạy show kịp dự các lớp. Tôi tranh thủ làm quen vài bạn trong lớp học luyện thi, ngoại giao để mượn đủ thứ tài liệu về rồi thức đêm ghi chép, vừa ghi chép vừa hệ thống lại, kể như một lần học, chứ tiền đâu mà photocopy hàng mấy trăm trang? Ăn uống đã ít, lại thường xuyên thức thâu đêm, hậu quả là tôi gầy rộc đi, ngồi học mà cứ thường xuyên ngáp vặt. Cân lượng tôi giảm sút từ trên năm mươi ký xuống còn hơn bốn mươi, mọi người nhìn tôi cứ quở vì thấy tôi xuống sắc rõ rệt. Tai hại nhất là trí nhớ của tôi bắt đầu trở nên tệ hại, nhiều thứ nhớ trước lại quên sau, tôi phải tập uống cà phê đen để thức mà học. Nhưng chất cafein đăng đắng đó chỉ tác dụng nhất thời, nhiều khi tôi chỉ mở chong cặp mắt mà không ghi nhớ được điều gì sau mấy tiếng ngồi học. Nhưng tôi vẫn cố gượng, vì leo cau gần đến lúc hái quả rồi…

3. Bước vấp ngã đầu tiên

Hằng cũng đăng ký thi vào y khoa như tôi, bạn ấy không hy vọng gì thi đậu mà mang tâm lý khá ngược đời: chọn thi Y khoa để nếu có rớt, thì mang tiếng thi rớt Y khoa vẫn oai hơn thi rớt ngành khác như Sư phạm, Khoa học, Nông lâm… Trong khi tôi suốt ngày đêm vất vả cày bừa các môn thi khối B thì Hằng vẫn thảnh thơi rong chơi, bát phố với bạn bè cùng lứa. Nó tuyên bố thẳng thừng: Tao thi đại học cho vui thôi, nếu rớt thì ra phụ mẹ tao bán vải ngoài chợ, tội gì phải học bù đầu như nhỏ Quỳnh? Tôi không tranh cãi, mỗi người có một chí hướng riêng, dù sao có bạn đồng hành còn hơn một mình một bóng trên đường đi thi. Hằng hứa hẹn: Hai đứa mình cùng thi cụm Trường Trung cấp Y tế, ba buổi thi hai đứa sẽ cùng đi xe Cub của tao, biết đâu cái vía đăng khoa của mày trong ngày thi chẳng lân sang bên tao? Nghe nói thế, không biết Hằng có ăn mặn không, mắm muối thế nào mà đi thi với nhau, vía chúng tôi lại hòa lẫn, nhưng khổ nỗi, lại theo chiều ngược lại. Hai buổi đầu, tôi thi môn Toán và môn Sinh cũng tạm được, cũng ít nhiều hy vọng, tới sáng hôm sau, thi môn Hóa, đầu óc tôi đặc quánh, tưởng như có thể lấy thìa xúc ra từng miếng như đậu hũ được. Sau này nghĩ lại, tôi biết đó là hậu quả của việc học quá sức chịu đựng của cơ thể mình, không thể trách ai cả. Tôi kết thúc bài thi Hóa như người mất hồn, tự nhiên lại nghĩ vẩn vơ, hay mình đã viết công thức hóa học nhầm thành thuốc gây mê nên mới mê sảng thế này! Sau khi ký nộp bài, tôi lảo đảo về chỗ ngồi, gục xuống bàn thiếp đi…

Tôi tỉnh dậy, thấy mình đang nằm trên giường sắt bệnh viện, có Hằng và mẹ tôi ngồi bên cạnh. Hỏi ra mới biết, hôm nọ tôi đã ngất xỉu trong phòng thi, được Hằng thuê xích lô đưa về tịnh xá, rồi dì Ngọc Tâm báo ra cho mẹ tôi biết. Mẹ tôi hộc tốc bắt ngay xe vào Huế, chăm sóc tôi trong tịnh xá rồi theo lời khuyên của dì Ngọc Tâm, ni sư trụ trì, đưa tôi vào khoa Nội A Bệnh viện Trung ương Huế để có người chuyên môn theo dõi sát sao hơn. Đến giờ thăm khám, bác sĩ điều trị, một phụ nữ có gương mặt phúc hậu, tóc bạc, bề ngoài xấp xỉ tuổi mẹ tôi, đo huyết áp, nhịp tim của tôi và trấn an mẹ tôi: bệnh tình không nghiêm trọng, cơ thể suy nhược do thiếu ăn, thiếu ngủ, chỉ cần bồi dưỡng, ăn uống đầy đủ là người phổng phao trở lại ngay. Mẹ tôi cười yên tâm, lại thuyết phục tôi, sức khỏe là trên hết, cho xuất viện là con về quê với ba mẹ thôi, có rau ăn rau, có cháo ăn cháo, đừng sa đà theo việc học mà ốm không gượng được. Hằng ngồi bên cạnh cũng đốc vào: Mẹ tao bảo, nếu thi hỏng thì mày ra sạp vải, bán với tao, coi như chị em trong nhà. Tôi hơi thấy xiêu lòng trước những lời thuyết phục này, nhưng ở giường bệnh ở cuối phòng, mắt tôi thoáng thấy một cậu con trai đang dỗ dành, đút cháo cho mẹ bị bại liệt; hình ảnh này gợi cho tôi nhớ lại những vất vả của cả nhà khi chăm sóc bà nội hồi còn sống. Tôi ngần ngừ suy nghĩ rồi nói trớ đi: con hơi mệt, mẹ và Hằng cho con nghỉ đã, nhưng trong thâm tâm, tôi đã dự liệu cho bước đi sắp tới của mình…

Năm năm sau… Tôi hồi tưởng lại diễn tiến thời gian qua, thoáng qua như một giấc mơ…

4. Gượng đứng dậy đi tiếp

Tôi xuất viện với chi phí phải trả khá thấp, chỉ trên dưới trăm ngàn đồng cho bảy ngày nằm điều trị, nhờ mẹ tôi xin được ở xã giấy chứng nhận hộ nghèo, nên tôi được miễn giảm gần như toàn bộ thuốc men. Trong khi đó, bà con ở quê, gần như cả thôn vì họ hàng nội ngoại dồn cả về trong thôn, gởi cho tôi nhiều thư thăm hỏi và đủ thứ quà cáp bồi dưỡng, từ quả đu đủ chín cây mới hái trong vườn đến chục trứng gà đang giữ chuẩn bị chờ ấp, đặc biệt không ai gởi biếu tiền, một phần vì ở nông thôn không sẵn tiền mặt, một phần vì dân quê chân chất không có thói quen lượng hóa tình cảm bằng đồng tiền như dân thành phố, nhưng sự quan tâm của mọi người làm tôi ấm lòng hơn cả vật chất nhận được. Trong mớ thư từ gởi cho tôi theo địa chỉ tịnh xá đó, nổi lên lá thư gởi bưu điện, với địa chỉ người nhận Hoàng thị Như Quỳnh, tịnh xá Ngọc Kinh, 176/8 Đinh Tiên Hoàng, phường Thuận Lộc, thành phố Huế, đúng nét chữ của tôi, là phong bì viết sẳn địa chỉ trong hồ sơ dự thi để Trường gởi giấy báo điểm. Tôi đã đoán trước được kết quả hỏng sau khi thi xong môn Hóa, nhưng số điểm từng môn là cả bất ngờ lớn đối với tôi: Toán 9.0, Sinh 7.0, Hóa 3.5, Tổng điểm 19.5, trong khi điểm chuẩn cho diện thí sinh như tôi là 20.0, nghĩa là tôi thiếu vỏn vẹn nửa điểm mỏng manh để đậu được trên cành cây đại học y khoa. Không như Hằng, tổng cả 3 môn đúng 0.5 điểm, nghĩa là, như mẹ của Hằng nói một cách trào lộng sau này, nếu vo tôi và Hằng thành một người thì vừa đủ điểm đậu. Bà động viên tôi cố gắng ôn tập để năm tới thi lại, trong thời gian đó cứ tranh thủ thời gian rỗi cùng Hằng giúp bà quản lý sạp vải ở mặt tiền chợ Đông Ba. Tôi hiểu, bên cạnh tình cảm dành cho riêng tôi, bà cũng tính đến quyền lợi riêng tư của gia đình bà: tôi thường ăn nói hoạt bát hơn Hằng nên khi đứng bán có thể thu hút khách hơn. Tôi không phiền trách những toan tính đó, vì hiểu con người ai cũng muốn lo chu toàn cho bản thân, cho gia đình, trước khi dồn công sức cho những hoạt động từ thiện với tha nhân.

Tôi lại tiếp tục theo đuổi ước mơ của mình, theo một con đường khác, hợp với khả năng mình hơn, phải biết liệu cơm, gắp mắm chứ! Với kết quả thi tương đối khá dù chưa trúng tuyển đại học, tôi làm đơn xin học lớp Trung học Chuyên nghiệp ngành đào tạo y sĩ Y học cổ truyền 2 năm do Bộ Y tế thành lập, được nhanh chóng chấp thuận và, do hộ khẩu ở ngoại tỉnh, sau khi được xét học lực qua học bạ phổ thông và điểm thi đại học, tôi được chấp thuận cho ở nội trú trong khuôn viên Trường Trung cấp Y tế, ngay sát bên hông Trường Đại học Y Khoa Huế, có quyền đặt bếp tự nấu ăn hoặc báo cơm tập thể. Về mặt địa lý, tôi đã tiếp cận miền đất hứa của mình, chỉ cách vài chục mét đường Ngô Quyền rải nhựa, hay hàng rào thép gai đơn sơ sau ruộng rau muống của Trường tôi. Tạm biệt tịnh xá Ngọc Kinh từ đây!

Ngoài khía cạnh địa lý, điều mà tôi quan tâm hơn là chương trình học. Dĩ nhiên, chương trình trung học có yêu cầu đào tạo luôn thấp hơn chương trình đại học, dù chỉ là so với hệ dài hạn 4 năm. Rút kinh nghiệm từ hậu quả việc học quá sức hồi luyện thi đại học, tôi dành nhiều thời gian đọc kỹ giáo trình giảng dạy ở lớp và mượn tài liệu tương ứng bên đại học về đọc thêm ở nhà. Quỹ thời gian của của tôi khá lớn, khóa học đến những hai năm mà, tôi chỉ lên lớp học buổi sáng hoặc buổi chiều như quy định của Trường, từ đó tôi có thể nhận làm việc bán-thời-gian đứng bán ở sạp vải của mẹ Hằng, vừa duy trì được mối quan hệ, vừa kiếm thêm chút thu nhập thay cho hoạt động gia sư trước đây, vì hai đứa em Hùng, Hà của Hằng đã chuyển vào học trường quốc tế ở Saigon. Ngoài ra, còn có việc làm khác gần với chuyên môn hơn, từ thầy Hân dạy chuyên môn Châm Cứu cho lớp tôi: thầy đang điều trị tại nhà cho một nữ bệnh nhân già bị liệt nửa người do tai biến như bà nội tôi trước đây, khả năng hồi phục có tiến triển, tuy nhiên bệnh nhân cần tập phục hồi chức năng sau khi châm cứu, mà thầy quá bận không có thời gian. Nhắm trong đám sinh viên trong Lớp, thầy chọn tôi, có tiếng cần mẫn, chăm chỉ, làm người hỗ trợ điều trị phục hồi chức năng cho bệnh nhân dưới sự hướng dẫn của thầy, mỗi ngày thực hiện 60 phút. Ban đầu, tôi định không nhận tiền thù lao, chỉ nhằm mục đích nâng cao tay nghề thực hành, vì thời gian châm cứu ba đợt của thầy Hân dự định chỉ kéo dài hai tháng, và vì hàng ngày tôi không mất thời gian nhiều, có thể hỗ trợ đến tập luyện một tiếng đồng hồ sau khi phụ Hằng bán ở sạp vải; nhưng gia đình bệnh nhân, sau khi chứng kiến sự phục hồi rõ rệt của người bệnh, đặt vấn đề với tôi tập phục hồi cho cụ dài ngày, dĩ nhiên dưới sự hướng dẫn, kiểm soát của thầy Hân, với mức thù lao hàng tháng đủ cho tôi thanh toán tiền ở nội trú hàng tháng và ăn mỗi ngày một bữa cơm bụi ở quán ăn nổi tiếng Chị Tẹo, nếu không muốn báo cơm ở bếp tập thể nhà trường.

Sau hai năm học, tôi nhận bằng tốt nghiệp loại Khá, với điểm thi tổng kết xếp thứ ba trong số hơn bốn mươi học viên. Do mục tiêu của Trường là đào tạo nhân lực cho cơ sở tuyến Tỉnh, tôi được phân công về Trung tâm Y tế Phú Vang của Tỉnh. Là người ngoại tỉnh lại đậu tốt nghiệp điểm cao, nên tôi được ưu tiên chọn nhiệm sở, ai cũng dự đoán tôi sẽ chọn nhiệm sở là xã tương đối gần thành phố cho thuận lợi thì mọi người, đặc biệt là chú Sơn, giám đốc Trung tâm lại tròn mắt ngạc nhiên khi tôi lại quyết định chọn xã Vinh Hà, thuộc diện vùng sâu, vùng xa của Huyện. Sau giây phút bất ngờ, chú Sơn có vẻ rất vui, nói với tôi: về đó, nếu có khó khăn cần giúp, chú sẽ giúp trong mọi khả năng. Tôi không nói ra lý do thầm kín mà tôi chôn chặt trong lòng: cự ly Huế-Vinh Hà tuy xa, điều kiện vật chất ở Vinh Hà tuy hạn chế, nhưng tôi có thể rút ngắn thời gian tập sự, thay vì sáu mươi tháng, chỉ sau ba năm công tác là tôi có thể nộp đơn thi đại học y khoa hệ dài hạn bốn năm, ở diện cán bộ đi học, để thực hiện ước mơ từ thuở nhỏ của mình.

Dân cư ở xã Vinh Hà đón tôi như một vị khách quý. Thì ra, anh y sĩ Hồng trước đây ở Trạm Y tế xã đã bỏ việc mấy tháng rồi, vì không chịu nổi cảnh sống xa nhà, xa vợ con tại thành phố Huế cả tuần liền, dù anh đã tậu được xe máy sau một năm làm ở xã, khoảng cách hơn ba mươi cây số chỉ chạy xe máy nửa tiếng đồng hồ là tới. Tình trạng còn độc thân của tôi xem chừng làm bác Thân bí thư xã khá yên tâm, bác chỉ căn phòng khép kín đằng sau Trạm Y tế, đã chuẩn bị sẳn cho y sĩ của Trạm, có phòng tắm và khu vệ sinh riêng dù khá đơn giản, trong khi dân chúng ở đây vẫn quen tắm ở giếng và giải quyết nỗi buồn theo công thức nhất quận công, nhì…  muôn thuở.

Sau buổi họp ra mắt đầu tiên với xã, tôi đề nghị triển khai ngay hai điểm cốt yếu trong toàn xã: toàn dân phải ngủ trong màn và các nhà phải lắp đặt dần hệ thống hố xí hai ngăn. Khó thực hiện nhất là điểm thứ hai, nhưng tôi biết toàn Tỉnh sắp triển khai dự án xây dựng hố xí hai ngăn sinh thái VinaSanres. Ngay hôm sau, tôi đạp xe gần mười cây số lên Trung tâm Y tế gặp chú Sơn và trổ tài thuyết phục, cuối cùng chú đồng ý cấp cho xã Vinh Hà số lượng hố xí tráng men gấp rưỡi mức bình quân so với xã khác, với lý do ưu tiên vùng sâu, vùng xa, nhân lực y tế lại ít. Vấn đề còn lại thuộc về cơ sờ, phải huy động nhân lực và vật tư như gạch ngói, xi măng để xây dựng. Ngay sau đó, Lãnh đạo xã đã họp toàn dân để bàn, mời tôi vào Ban Điều hành Nhóm thực hiện dự án, trong buổi họp tôi đề nghị những nhà được chọn làm địa điểm xây (đương nhiên có nhà các chức sắc của xã, phép vua thua lệ làng mà) hãy mở rộng cửa nhà cho bà con, lối xóm vào dùng chung. Đề nghị được nhanh chóng ủng hộ, vì dân nông thôn, dù là chức sắc hay kẻ cùng đinh, ai cũng muốn trữ phân bắc đến khi hoai để làm nhiều việc… Còn những việc điều trị thuần túy cá nhân thì kể không xiết, ngoài việc cho thuốc đau đầu, đau bụng, cảm sốt bình thường, tôi còn tận dụng các mẹo chữa bệnh dân gian học từ bác lang Thản ở thôn Phong Hòa gần quê, bên bờ kia sông Ô Lâu: liếm mép trị bụi vào mắt, hơ ngải cứu trị mũi nghẹt, trị nhức đầu… Những trường hợp cần đến kháng sinh đơn giản như viêm họng, sổ mũi, tôi đạp xe hết 10 phút tìm đến hiệu thuốc Tây xã Vinh Thái, mua và để lại cho người dùng đúng giá gốc đã mua. Sau này, qua các bệnh nhân mới biết: trước đây, anh y sĩ Hồng thường chém giá gấp đôi khi mua thuốc giúp bệnh nhân, tôi nghĩ đến bác y tá Mẫn, đồng nghiệp của dì Hòa ở ngoài quê. Bàn tay luôn có ngón dài, ngón ngắn mà! Cùng ngày, tôi nhận thư mẹ báo tin vui ở quê, anh trai đã làm đám hỏi với một cô y tá trẻ mới về Trạm Y tế thay bác Mẫn về hưu, ra Tết tôi nhớ thu xếp về dự đám cưới, thế là tôi đã có bà chị dâu cùng ngành rồi.

5. Lời hứa của con tim

Cơn bão số 6 tên Xangsane với mức độ ác liệt chưa từng thấy trước đây, được cảnh báo trên các phương tiện thông tin khi đang tung hoành ở quần đảo Philippines, bắt đầu đến hỏi thăm tổ 5, nơi đặt trụ sở của Trạm Y tế xã, sát ngay phòng tôi ở. Lúc đó tôi vừa thức giấc, định ra ngoài đánh răng, rửa mặt thì đã nghe tiếng gió gầm rú, rồi ào một cái, mấy tấm fibrociment được giằng néo bằng dây thép cẩn thận trên mái nhà để chống bão đã bị lật tung, mấy bao cát đè lên trên bay tung tóe như đồ chơi của trẻ con. Tôi hoảng hồn định chui vào nấp dưới gầm giường, thì cây xà ngang trên cao đong đưa rồi rơi xuống trúng chân trái. Đau điếng người nhưng tôi vẫn cố nhoài người chui gọn dưới chiếc giường đơn, hy vọng mấy then ngang giường che đỡ được phần nào. Một lát sau, cơn cuồng phong lại tan biến nhanh chóng như khi ập đến, tôi đang thở dốc, thì nghe tiếng Quân, thằng cu nhà hàng xóm trước Trạm í ới bên ngoài. Nhìn ra tôi thấy thằng bé đang đội mưa chạy đến. Tôi tự khám sơ qua thấy xương cốt không việc gì, chỉ có chân hơi khó di chuyển, chắc trặc mắt cá chân rồi. Cu Quân lắp bắp với giọng cà lăm quen thuộc: Cô… cô chờ… một chút, con tìm xe… chở cô đi… Nó chạy ào đi, tôi cản không kịp: nhà nó chỉ còn bà ngoại già yếu, nó còn nhỏ chút, biết kiếm xe gì? Chỉ mươi phút sau, Quân xuất hiện với chiếc xe trâu thường để chở rơm rạ, trước xe là con Bồ Hóng mà cu Quân chăn dắt hàng ngày. Thôi thì xe nào cũng là phương tiện, hy vọng con Bồ Hóng kéo xe đừng xóc quá. Tôi chỉ đường cho cu Quân dong xe lên Trung tâm Y tế Huyện, nó mạnh dạn điều khiển trâu như người lớn, cũng may đa số đường đi đã rải nhựa, cu Quân lại lót khá nhiều rơm dưới chiếu, nên tôi nằm thấy êm như nằm nệm. Nhìn chiếc chiếu còn khá mới, tôi hỏi: Chiếu đâu ra vậy Quân? Nó cười nhỏ: Bà ngoại con lấy chiếc chiếu đang nằm, cả gối nưa, dặn con chở cô đi cho cẩn thận. Tôi nghe mà thấy ấm cả lòng, không chỉ nhờ mấy tấm áo mưa Quân quây quanh xe để che gió, mà nhờ tấm lòng thơm thảo của hai bà cháu mà tôi cảm nhận được.

Đến Trung tâm Y tế, chú Sơn giám đốc nhận ra tôi ngay, đích thân chú nhận khám cho tôi để hỗ trợ cho bác sĩ trực ngoại đang bận túi bụi vì bệnh nhân đến cấp cứu khá nhiều, dù chuyên khoa của chú là sản phụ khoa. Xét nghiệm, chụp X-quang chân tôi xong, chú mỉm cười: cô Quỳnh yên tâm, chỉ bị phần mềm thôi, bong gân chút xíu, cố định hay bó bột vài ngày là xong. Chú nháy mắt với tôi, tiếp: Thế cô định công tác ở Vinh Hà bao lâu, không bỏ việc như anh Hồng chứ? Tôi ngượng nghịu không trả lời, dù trong thâm tâm đã có dự kiến, nung nấu trong đầu suốt quãng đường ngự trên xe trâu từ nhà đến đây.

Sáu tháng sau…

Tờ giấy báo gọi nhập học hệ dài hạn bốn năm đến với tôi như một điều hiển nhiên, khi tôi đã tương đối trưởng thành khi tích lũy khá nhiều kinh nghiệm và kiến thức, từ cơ sở đến nâng cao, từ lý thuyết đến thực hành. Tôi tự xác định mục tiêu đậu thật cao trên cành cây đại học y khoa, giờ đây đã sát nhập vào Đại học Huế, chứ không lắt lẻo cành mềm như hồi thi hệ dài hạn sáu năm. Quả thật, chuẩn bị kiến thức để thi môn Toán, tôi chỉ tự ôn tập, không dự một lớp luyện thi nào mà vẫn đạt điểm tuyệt đối: điểm 10, dù đề thi năm nay khá phức tạp, bài Hình học khó làm được hoàn chỉnh nếu không tìm ra được đường vẽ phụ. Môn Hóa tôi cũng tự học cả phần Vô cơ, Hữu cơ lẫn Đại cương, tôi đạt điểm thấp hơn, nhưng so lại vẫn cao nhất trong số mấy trăm thí sinh đến từ các tỉnh. Riêng môn Chuyên Môn chỉ được 7.0, nhưng qua đó tôi đã gởi gắm niềm tự hào khi trả lời phân liên hệ thực tế câu hỏi Y học cộng đồng. Thành tích về sự suy giảm rõ rệt tỷ lệ bệnh sốt rét và bệnh đường ruột ở xã Vinh Hà từ khi tôi nhận công tác so với thời gian trước đó đã được chú Sơn tuyên dương trong buổi sơ kết chương trình Năm Dứt Điểm, tôi đã nhắc lại chi tiết trong bài thi như một minh chứng cho thành quả nhỏ bé của mình. Tôi nhớ lai, chú Sơn đã báo trong buổi tiệc mừng công: Trên đã có dự án xây gạch ngói Trạm y tế Vinh Hà rồi! tôi buột miệng nói lại sau khi nhấp chén rượu cuốc lủi, khẳng định lại lời hứa trong thâm tâm: học xong, Quỳnh sẽ xin về công tác tiếp ở Vinh Hà, nơi Quỳnh nhận là quê hương thứ hai, ít nhất cho đến khi giúp Trung tâm đào tạo được người thay thế.